Narayon yay Luson a 4.7 nin kapaksawan

Nangibwat sa GMANews.TV
Abril 13, 2010
LBG/RSJ

Sa parbangon main rayon a 4.7 nin kapaksawan a nanguyod sa kamimínan nan amyanan Luson sa Martis, balé kasa a nakaulitan nin nasidá tan nasaktan.

Sa pakaulitan sa masakbay buklas nan Martis, sara sa Dupong nin Pakataandan tan Pag´adalan kunran Bulkan tan Rayon sa Pilipinas (Philippine Institute of Volcanology and Seismology-Phivolcs) wanra say rayon nangibwat ya nin 91 kilumitro sa panrupa itaw sa amyanan-panrupa nan Lingayen sa prubinsya nan Pangasinan.

Wanra say mababaton lutá nan rayon a wanran tectonic quake a nagyadí sa alas 5:29 nin buklas naaraman ya sa Kasaw (Intensity) II itaw sa babali nan Bolinao tan sa Baguio.

Sa kapresan, sara sa Dupong nin Manunukat nin Luta sa Amirika (United States Geological Survey-USGS) wanra say kapaksawan nan rayon 4.9 ya, nákitan yay pangibwatan na sa panrupa amyanan-panrupa sa Dagupan itaw sa Pangasinan.

Saray USGS wanra say ababon pangibwatan na a wanran epicenter itaw ya nin 95 km sa panrupa nan Baguio; 150 km sa amyanan-panrupa nan Angeles, Pampanga; udino 225 km sa amyanan-panrupa nan Ibali.

Nipataros sa Binubolinao ni Oswí Castellano

Sumublí sa atágay

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Umadap yay sayay pulis nan Pangasinan sa pangusisaan,
bumalean ran saray
gumagawá gan-gan

Nangibwat sa The Philippine Star
Marso 13, 2010
EVA VISPERAS kalamó si CESAR RAMIREZ

Si Pangilalaman (Representative) nin únan distrikto Arthur Celeste sa Pangasinan síyay mampamirma sa papilis nin bumalé subag kuna ni Superintendent Romeo Caramat Jr.

LINGAYEN—Main sayay pulis a madudunong (intellegence) upisyal nin umadap ya sa pangusisaan sa pangibaritaan na a main naipaadi nin buyutan (secret armies), tan say saya a bumalé sa kabulaan et, a nangibwat kuna ni únan distrikto Pangilalaman (Rep.) Arthur Celeste.

Si Sinyor Superintendent Percival Barba nibaritá na kunra sa The Star (Say Bituen) nin binibilin naya si Superintendent Romeo Caramat Jr. nin mausisaan ya no main kasalanan na sin nangibaritá ya nin pangibaritaan a nangibwat sa “papilis nin main maiyawaan” sa naipaadi nin buyutan leg´an sa pikakalamuan ran mamagpatandá iti sin Martis.

Si Caramat pinapakatandá na saray naipaadi nin buyutan sa Pangasinan, nangibwat yay pangibaritaan sa Kampo Crame, sísara “sa Bolinao nikalamó saray bubsat nin Celeste, sa Infanta, sa San Nicolas, sa San Manuel, sa Umingan, tan sa Balungao. ”

“Ambó ya anamaet nin kababwan a naipaadian balé main pangiyawaan ran papilis, rabay nin ibaritá no rabay mon magpakatandaan kunan main itaw, matkap yapó nin mangalap kan aburoy a nagibwat sa pangulon upisina. Balé kai yayti nangyadí,” wana nin Barba.

“Kanyá mangwá ako lí nin pangusisaan. Kikiten no adti ya nasibletan tan nakaabasan. Banglí main kumon lí a sukat nin pakadusawan,” nikalamó na.

Wana nin Barba main ápat nasuratan nin nakapatandaan a naipaadi nin buyutan, naikalamó yay saya a ginwá ran pulis nin prubinsyal balé kai sara naikalamó a bubsat nin Celeste.

Si Celeste, sa mauúnan et nin pangusisaan kunan The Star, nangibudí yan maong nin kai ya tan saray bubsat na—si nabutusan anamanan mayor sa Bolinao tan mayor intaw nin mampikungris— nin mampagkamain saray naipaadi nin buyutan.

Karit-kariten udino uyut-uyuten na saray pulis nin gaw´en ray gawá ra tan dakpen raya tan saray bubsat na no main makapákitan a magkamain saran naipaadi nin buyutan.

Sa adapan ran mamagpatandá sa babali, namirma ya naapon a papilis nin bumalé subag kuna ni Caramat nin maibyan lí kunran pangilalaman sa gan-gan a wanran Upisinan Ombudsman.

Si Celeste wana et mangidimanda yan bumalé sa kabulaan tan say administritabon kaso subag kuna ni Caramat a síyay nangidungis sa pangaran na and sa maandá ngaran nan pamalian na.

“Sa kungko say kaguluwan maliwanag ya nin pulitiko ya tamó,” wana nin Celeste, síyay tumetekré sa kumitin Bali (House) sa nasyunal nin dipinsa tan sikuridad.

Wana, kai na tandá a gagara na ni Caramat “mambalé pinilian nayay pamalian ko” sin naipadar nan pulis a madudunong upisyal a main saray ánem a naipaadi nin buyutan sa prubinsya.

Nipataros sa Binubolinao ni Oswí Castellano

Sumublí sa atágay

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Sínoy malímo sa
pamangwaan nukliyer?

Shinpo Light Water Reactor Plant, North Korea

Nangibwat yayti sa Philippine Daily Inquirer
Marso 2, 2010
GABRIEL CARDIÑOZA

Masakbay et, saray tawon mampiikap sa prubinsya nakángap tan nasager sarayna kunan pangipákaan na ket sa rubarí maslag a pákitan sa madalí taman kai marabay a gaw´en nin inaburuyan rayayna sara sa pangungulon prubinsya sin sayan linggo.

Kuna ni Conjuangco, síyay nagilalaman sa ikalima a distrikton kungrisyunal, mamádeng nin ruwa ray pamangwaan nukliyer mabyan lí a kasa gapon nangyadí nin pakatubuan sa prubinsya a ikatlon sangkábawan tawo. Sa Pangasinan anamaet sangkábawan saran maidap (pubri) nin tutawo sa kamínan nan Ilukos wanran naisurat ra sa dupong nan National Statistical Coordination Board.

“No aburuyan a pamangwaan nukliyer iti sa Pangasinan, dawaten tamo lí nin ipakayupaan a gastos nin kuryinti sa prubinsya nin tulon pisos (P3) sa sayan udas nan kiluwat (kWh),” wana nin Conjuangco.

Sa kalamuan et wana, sa Pangasinan mag´in ya lí nin kasa gapon márep nin kuryinti a wanran brownout.

“No mangyadí yayti, maandá lí nin pákitan kurnan mananaliw (investors) sa prubinsya. No mamuda a kuryinti sa prubinsya, maibagay sa natrá nan bayan, sarban magkumersyo nin makaisip mo ket mako saradti lí,” wana.

Agamiren nan Nukliyer

Saray pamangwaan nukliyer na ni Conjuangco mangibawat sa Bagatanan Kuriya a saray agamiren ra. Sarayti kumon a ruwa ray wanran riaktor nin ramon tamó (sarayti a klasin nukliyer riaktor nin agamiren tamó a ranom nin pangray´epan) nin manggaw´en ra sa Amyanan Kuriya.

Sa 1994, sara sa Amyanan Kuriya, pinirmiwan ray panuratan a wanran “Inaburoy Pamádengan” (Agreed Framework) nin kalamó saray Amirika sa sirong nan siti, sara sa Amyanan Kuriya tumgen sara kumon tan sa panganggawan galat-galaten rayay pangwaenan ran nukliyer tano isili ya sa pangwaenan nin riaktor nin agamiren a ramon tamó.

Sa pakarabayan kunan sitin aburuyan, sara si Kuriyan Peninsula Energy Development Organization (KEDO), sarayti a pikakalamuan nin bayan sa úna nin kikalamó saray Amirika, Hapon, tan Bagatanan Kuriya a tinmaraná sa 1995. Umnu-umnon raruman bayan, kalamó sara et sa Yurupan Yunyon, nin nikikalamó sara kunan sitin dupong.

Sara sa KEDO, wanra sa kamínan ra sa Internit (www.kedo.org), pinatumgen ray gawá ran pangwaenan sa 2003 a man´ibaritá ra nin sara sa Amyanan Kuriya, kai ra et nagwá taw say patkapan ran gaw´en a matkap ran ituloy. Sa 2006, sara sa KEDO iniyangga rayay pangwaenan.

Mísa sa pangyadí nan siti, wana ni Cojuangco sara sa KEDO tinmaraná saran manglakó nin agamiren ra sa pangwaenan ran nukliyer kunran raruman bayan sa sansinakban.

Kasan pikakalamuan

“Kanya kasa gapon udas nin pikakalamuan kunran tutawo sa prubinsya. Maisip ko nin saray pangungulo a napilí ran tutawo pigaw sa pangyadian nin wanti, makagawá a maandá kunra, say maandá sa pakabyayan ra,” wana.

Si pangulon Board Mimbro Raul Sison, síyay namutos nin lumaban kunan sitin pangyadian ket man´ibaritá nay main anamaet nin pakarabyan nan prubinsya nin mangakó a pamangwaan nukliyer, balé matkap yapó nin ibaritá kunran tutawo. Siti pa anamaet a nakem ran raruman pangungulo.

Si pangulon Board Mimbro Von Mark Mendoza, síyay kai namutos, wana saray bubbali sa adani nan baybay ta itaw lí a maipádeng a pamangwaan nukliyer, sísara kumon a nipabaritaan. Saraytin bubbali mikalamó saray ibali nan Dagupan tan Alaminos tan saray bubbali nan San Fabian, Binmaley, Lingayen, Labrador, Sual, Bani, Bolinao, Agno, Burgos, Dasol tan Infanta.

Wana ni Mendoza nakapasalak ya nin say pangyadian nin rabay gaw´en ket banglí natarusan a sangkadaitean tamó nin matkap gaw´en kalamó nan pangakuan sa pangwaenan. “Banglí ikalamó ra tamó sa pangyadian nin rabay gaw´en tan ibaritá ra lí nin siti tamó a matkap gaw´en kunran pangakuan ran tutawo ket kai ko gapo aburuyan ti,” wana.

Makapuyan sa Libed-libedan

Si Margaret Celeste, síyay katekrean nan Bolinao Marine Ecological Fund Foundation Inc., wana say pamádengan a pamangwaan nukliyer ket masliyan lí nin ambo maandá sa kamínan nin baybay tan say kalibed-libedan ra.

“Saray babay tamo ket makapoy saraynay kalibed-libedan ra, lalo sa panrupan Pangasinan,” wana nin Celesti, síyay nangúnan sinmubag sa pangwaenan nin siminto sa babali na intaw sa 1990s.

Balé si Conjuangco pinaliwanag nay kasan tutuo sa kapasalakan ran tawon tan náteng anay bulá a manlumibed-libed sa bayan.

“Say kuryinti a nangibwat sa nukliyer ket sangkaligyasan yan tiknuluhya a ginwá nan tawo sa babon lutá,” wana ni Conjuangco. Wana et ket masibulot yan mamádeng a bali nin panginawan adani sa pamangwaan nukliyer.

Si pangulon padí si Emeritus Oscar Cruz, pangulon padí ya intaw sa Lingayen tan Dagupan, wanan kasan makatepetan nin saray pamangwaan nukliyer ket makababá a gastos sa kuryinti. Balé wana, say byay ran tutawo tan kaingaran ra, lalun-laluyna saray ának, andí pa kumon nin pakapuyen “pigaw main mamudan kuryinti.”

“Say bubyay tan kaingaran ran tutawo a maalaga sa ababo tan ngámin nan animan bubagay,” wana.

Wana ni Cruz say uray a mangkit kumon sa raruman pamangwaan nin kuryinti a wanran renewable energy sources (mikakabáyo pangibwatan nin kuryinti), bilang sa kuryinti a nangibwat sa siri tan awro.

“Tutuo mabli saray mikakabáyo pangibwatan nin kuryinti. Balé say nibaritá ko ana, no rabay tamo tamó a lumigyas nin pirak ket mapangnwan a byay tamo, sa isip ko ambo ti makaakó,” wana.

Si Conjuangco, anak nan mayaman Eduardo Conjuangco Jr., nangibudí ya anamaet sa wanran síyay maksaw nin mangirangas kunan pangipákaan nan nukliyer baná ta say kapamalian ran San Miguel Energy Corp., siti pa a takyay nin pamuunan nan San Miguel Corp., ket main tao ra kunan pamauunan na.

“Kai matunong tan duká in a wanra,” wana ni Conjuangco. Balé wana et no rabay nan kumpanya nin sumrep kunan sitin pinasyaan, kasan uray kon ipatumgen ti.

Say kumpanya main makaaburuyan nakem na tan main kanepegan nan sumrep sa pinasyaan nin panglakuan sa bayan, wana. “Ambó et tamó nin saray Conjuangco a nagkamain kunan kumpanya balé abaw saray raruman tutawo a nagkamain anamaet.”

Baná ta nasuyó ya sa pangyadian nin rabay gaw´en ray pangulon prubinsya, si Conjuangco wana mangkit ya lí nin saray mangrerengean a kalamó ya si Presintin Macapagal-Arroyo nin ipaayat raya a dawaten ra kunran uray nan Bagatanan Kuriya nin iká ray ganawan radti sa bayan.

Balé saray taga Pangasinan mag´in saran makatandá sa pangnwan a magkamain nin pamangwaan nin nukliyer sa barabay ra, say pakikalaban kunan siti ket tumanraná ya tamó. Tan máteng yayti lí nin labanen.

Nipataros sa Binubolinao ni Oswí Castellano

Sumublí sa atágay

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Si Loren Manunúyag
Ya sa Patiti nin Kuná
sa Luzon

Nangibawat sa mb.com.ph
Marso 1, 2010
LIEZLE BASA IÑIGO

IBALIN URDANETA – Si Sinador Loren Legarda nanunúyag ya nin maipáká sa banglí mangyadi a patiti nin kuná sa Pangasinan tan saray raruman prubinsya mísan main nabaritaan a mangkamatin kuná sa uilog tan sa bubon kuná a nákit sa Ifugao tan Isabella.

Sa pikakalamuan ran mamagpatandá iti, si Legarda nanunúyag yan banglí mangyadí a kumakábawan nin múdit agos nan baybay sa Pangasinan tan nibaritá na saray kapangyadian nan uray a bantayen ra a pamaranuman sa prubinsya tano masambenan a patiti nin kuná a nabaritaan sa Ifugao tan Isabella.

Pinatandaan na saray bubbali nin Bolinao, Anda tan Sual, sísaray nakaúnan mangalilá nin bangos a mangikaan nin 60 persinto a patkapan ra sa Ibali.

Nako ya si Legarda sa Ibalin Urdaneta a sakop nan kampanya na sa mag-bisepresidinti, sa sirong nan pangayunan ran Kualisyon ra a Tutawon Nasyunalista (Nationalist People’s Coalition), Partidon Nasyunalista tan dupong ran Laban a Dimukratikon Pilipino.

“Tawagen ko saray sakop nin kamimínan nan Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, kalamó tulong ran lukal gubyerno tan sibil susyidad, nin bantyan na saray pamaranuman sa kamimínan ra a banglí mangyadí a patiti nin kuná. Iruten ko sara anamaet sa Departminto nan Agrikultor a ipayadí a mangwá-rapeg nin pangwaan tano rumapeg ya,” wana ni Loren, síyay tawon tekrean sa Kumiti nan Sinada sa Agrikultor tan Kanen (Senate Committee on Agriculture and Food).

Pinanemtem na sa 2002, nagket yay Bolinao sa sabtan kalakyan a patiti nin kuna, nasidaan a dandanin P400 milyon a bili nin bangos a nalilaan sa piskids.

Say umatágay nin amot tan daikleng rapeg sa Ilog Magat a umagos sa Ifugao tan Isabella kumayupá a oksigin sa ranom a mangkamati sa kuná.

Main natin tilapya a nabaritaan nin lumtaw sa pispin, piskids tan bubon a únan nangyadí nin “patiti nin kuná” kapresan nan makrang nin panaon baná sa Kayadian nan Il Ninyo.

“Siti pa anamana a pakaidapan sa kabyayan ran saray mangunguná tan saray magtatalon, ket sísaray matkap umanos kunan pakaidapan nan Il Ninyo. Say Gubyerno laluynan mangwá sara kumon a pakatulungan kunra tano makaanos sara kunan sitin pakaidapan,” wana ni Loren.

Nipataros sa Binubolinao ni Oswí Castellano

Sumublí sa atágay

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •